Nghe kém ở trẻ nhỏ không phải lúc nào cũng dễ nhận biết, nhưng có thể ảnh hưởng đến khả năng phát triển ngôn ngữ, giao tiếp và học tập. Nhận diện sớm những dấu hiệu bất thường giúp trẻ được thăm khám và can thiệp kịp thời.

1. Vì sao cần phát hiện sớm tình trạng nghe kém ở trẻ?

Thính giác đóng vai trò quan trọng trong quá trình phát triển của trẻ, đặc biệt là khả năng tiếp nhận ngôn ngữ, hình thành lời nói và giao tiếp với mọi người xung quanh. Khi khả năng nghe bị ảnh hưởng, trẻ có thể gặp khó khăn trong việc học nói, tương tác xã hội và tiếp thu kiến thức.

Tuy nhiên, trẻ nhỏ thường chưa thể diễn đạt rõ những khó khăn về thính giác. Một số biểu hiện nghe kém có thể dễ bị nhầm lẫn với việc trẻ thiếu tập trung, chậm nói hoặc không chú ý. Vì vậy, cha mẹ cần quan sát phản ứng của trẻ với âm thanh và những thay đổi trong quá trình phát triển ngôn ngữ theo từng độ tuổi.

2. Bốn nhóm dấu hiệu nghe kém ở trẻ theo từng độ tuổi

Trẻ sơ sinh đến dưới 6 tháng tuổi

• Ít hoặc không giật mình, phản ứng rõ rệt khi có âm thanh lớn.
• Không chú ý hoặc không dịu lại khi nghe giọng nói quen thuộc.
• Không có phản ứng hướng về phía giọng nói khi đã đến độ tuổi phù hợp.

Trẻ từ 6–12 tháng tuổi

• Ít phản ứng với âm thanh hoặc giọng nói quen thuộc.
• Không tìm hướng phát ra tiếng động.
• Ít bập bẹ hoặc thiếu những âm thanh giao tiếp thường gặp ở lứa tuổi.

Trẻ từ 1–3 tuổi

• Chậm nói, vốn từ hạn chế.
• Thường xuyên phải gọi nhiều lần mới chú ý.
• Có vẻ nghe tốt hơn khi nhìn trực tiếp vào người đang nói.

Trẻ mẫu giáo và trẻ lớn

• Thường xuyên yêu cầu người khác nhắc lại.
• Có thói quen tăng âm lượng tivi, điện thoại.
• Khó nghe lời nói trong lớp học hoặc môi trường đông người.
• Gặp khó khăn trong giao tiếp, học tập hoặc phát âm không rõ.

Những biểu hiện trên có thể là dấu hiệu cảnh báo bất thường về thính giác, tuy nhiên không đồng nghĩa chắc chắn trẻ bị nghe kém. Khi nhận thấy trẻ có một hoặc nhiều dấu hiệu nghi ngờ, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám thính lực để được đánh giá chính xác.

3. Khám thính lực và phục hồi thính giác cho trẻ tại Bệnh viện Nhi Hà Nội

Với thông điệp “Đánh thức âm thanh, thắp sáng tương lai”, Đơn nguyên Thính học, Cấy ốc tai điện tử và Phục hồi thính giác – Bệnh viện Nhi Hà Nội triển khai các hoạt động sàng lọc, đánh giá thính lực, tư vấn và can thiệp nhằm hỗ trợ trẻ có vấn đề về thính giác.

Các hoạt động chuyên môn bao gồm:

• Sàng lọc thính lực: Thực hiện đo âm ốc tai phát xạ (OAE), hỗ trợ phát hiện sớm nguy cơ nghe kém ở trẻ sơ sinh.
• Đánh giá thính lực chuyên sâu: Sử dụng các phương pháp đo điện thính giác thân não (ABR), đáp ứng thính giác trạng thái ổn định (ASSR) và đo thính lực đơn âm để đánh giá khả năng nghe, xác định mức độ nghe kém.
• Tư vấn và điều chỉnh máy trợ thính: Hỗ trợ lựa chọn, điều chỉnh thiết bị phù hợp với tình trạng thính lực của từng trẻ.
• Phục hồi nghe – nói và ngôn ngữ: Hỗ trợ trẻ phát triển khả năng tiếp nhận âm thanh, nghe hiểu, giao tiếp và ngôn ngữ.
• Phẫu thuật cấy ốc tai điện tử khi có chỉ định: Kết hợp với quá trình phục hồi nghe – nói sau can thiệp nhằm hỗ trợ trẻ phát triển khả năng nghe và giao tiếp.

Việc phối hợp giữa sàng lọc, chẩn đoán, lựa chọn phương pháp can thiệp và phục hồi chức năng giúp xây dựng lộ trình chăm sóc phù hợp với tình trạng của từng trẻ.

4. Khi nào cha mẹ nên đưa trẻ đi khám thính lực?

Cha mẹ nên chủ động đưa trẻ đi kiểm tra thính lực khi nhận thấy trẻ ít phản ứng với âm thanh, chậm nói, thường xuyên phải gọi nhiều lần mới chú ý hoặc gặp khó khăn trong giao tiếp.

Phát hiện sớm và can thiệp phù hợp có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình phát triển ngôn ngữ, khả năng giao tiếp và hòa nhập của trẻ. Không nên chờ đến khi trẻ có biểu hiện chậm nói rõ rệt mới kiểm tra thính giác.

Bệnh viện Nhi Hà Nội khuyến cáo: Cha mẹ hãy quan tâm đến những phản ứng nhỏ nhất của trẻ trước âm thanh. Khi có dấu hiệu nghi ngờ nghe kém, hãy đưa trẻ đi khám để được đánh giá, tư vấn và hỗ trợ kịp thời.

Đơn nguyên Thính học, Cấy ốc tai điện tử và Phục hồi thính giác – Bệnh viện Nhi Hà Nội: “Đánh thức âm thanh, thắp sáng tương lai”.