Kháng kháng sinh: mối nguy thầm lặng với trẻ em và những điều cha mẹ cần biết
- Tác giả: Nguyễn Tùng Anh
-
18/11/2026
-
7
Hưởng ứng Tuần lễ Thế giới nâng cao nhận thức về kháng thuốc (18–24/11/2026) với chủ đề “Một sức khỏe – Một hành động: Phòng ngừa kháng kháng sinh ngay hôm nay”, Khoa Dược – Bệnh viện Nhi Hà Nội gửi tới cha mẹ và người chăm sóc trẻ những thông tin cần biết để dùng kháng sinh đúng cách, bảo vệ sức khỏe của trẻ hôm nay và mai sau.
Khi kháng sinh không còn tác dụng
Kháng sinh là thuốc dùng để điều trị các bệnh nhiễm khuẩn. Tuy nhiên, khi kháng sinh bị sử dụng không đúng, vi khuẩn có thể biến đổi để thích nghi và không còn bị thuốc tiêu diệt. Hiện tượng này gọi là kháng kháng sinh. Điều cần lưu ý là chính vi khuẩn trở nên kháng thuốc, không phải cơ thể người bệnh. Vi khuẩn kháng thuốc có thể lây từ người này sang người khác và gây ra những bệnh nhiễm khuẩn khó điều trị hơn nhiều.
Gánh nặng kháng thuốc trên thế giới và tại Việt Nam
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), năm 2023, cứ 6 ca nhiễm khuẩn được xác nhận bằng xét nghiệm trên thế giới thì có 1 ca do vi khuẩn kháng kháng sinh. Năm 2021, vi khuẩn kháng thuốc trực tiếp gây ra 1,14 triệu ca tử vong trên toàn cầu, trong đó có khoảng 193.000 ca ở trẻ dưới 5 tuổi. Nếu xu hướng hiện nay tiếp diễn, đến năm 2050 con số này có thể lên tới 1,91 triệu ca tử vong mỗi năm.
Tại Việt Nam, một khảo sát năm 2022 tại một bệnh viện nhi tuyến tỉnh ghi nhận 28,2% trẻ nằm viện mang vi khuẩn đường ruột kháng carbapenem – nhóm kháng sinh mạnh thường được dành cho các trường hợp bệnh nặng. Ở khoa hồi sức tích cực, tỷ lệ này lên tới 77,8%.
Những nguyên nhân khiến tỷ lệ kháng kháng sinh ngày càng tăng
- Tự mua kháng sinh không có đơn. Một nghiên cứu công bố năm 2022 tại 949 nhà thuốc tư nhân ở 40 quận, huyện trên cả nước cho thấy: khi người đóng vai khách hàng hỏi mua thuốc cho triệu chứng nhiễm khuẩn hô hấp trên do vi rút, 92% lượt được bán kèm kháng sinh mà không cần đơn; khi cha mẹ hỏi mua thuốc cho con bị tiêu chảy cấp, 43% lượt được bán kháng sinh – dù cả hai tình trạng này thường không cần dùng kháng sinh.
- Dùng kháng sinh cho bệnh do vi rút. Nhiều trường hợp ho, sổ mũi, cảm cúm ở trẻ do vi rút gây ra, trong khi kháng sinh không có tác dụng với vi rút. Một nghiên cứu tại Thành phố Hồ Chí Minh phát hiện vi rút ở khoảng 3/4 số trẻ nhiễm khuẩn hô hấp nhẹ, nhưng gần như tất cả các em đều được kê kháng sinh.
- Dùng lại thuốc thừa, chia sẻ thuốc cho người khác, hoặc tự ý ngừng thuốc, đổi liều khi thấy trẻ đỡ.
Hậu quả với trẻ em
Khi vi khuẩn đã kháng thuốc, bệnh kéo dài hơn, trẻ phải nằm viện lâu hơn và gia đình tốn kém hơn. Bác sĩ có thể buộc phải dùng đến những kháng sinh mạnh có nhiều tác dụng phụ hơn. Kháng thuốc cũng khiến các can thiệp y khoa như phẫu thuật trở nên rủi ro hơn do nguy cơ nhiễm khuẩn khó kiểm soát.
Bệnh viện Nhi Hà Nội chung tay sử dụng kháng sinh hợp lý
Bệnh viện Nhi Hà Nội triển khai chương trình quản lý sử dụng kháng sinh theo hướng dẫn của Bộ Y tế, trong đó dược sĩ lâm sàng phối hợp cùng bác sĩ rà soát việc sử dụng kháng sinh hằng ngày. Năm 2025, can thiệp của dược sĩ lâm sàng tại khoa Hô hấp đã giúp tỷ lệ trẻ viêm phổi được chuyển kháng sinh từ đường tiêm sang đường uống khi đủ điều kiện tăng từ 6,66% lên 94,07%; thời gian nằm viện trung bình giảm từ 7,41 xuống 6,77 ngày. Nhờ đó, trẻ bớt phải tiêm truyền và được về nhà sớm hơn.
Cha mẹ cần làm gì?
- Chỉ cho trẻ dùng kháng sinh khi có đơn của bác sĩ. Không tự ý mua kháng sinh cho trẻ, không dùng đơn thuốc cũ hoặc đơn thuốc của trẻ khác.
- Không yêu cầu kê thêm kháng sinh khi bác sĩ cho rằng trẻ không cần dùng. Kháng sinh không chữa được cảm lạnh, cúm và các bệnh do vi rút.
- Dùng thuốc đúng liều, đúng giờ, đủ thời gian theo hướng dẫn của bác sĩ, dược sĩ. Không tự ý ngừng thuốc hay đổi thuốc khi thấy trẻ đỡ; nếu trẻ có biểu hiện bất thường, hãy liên hệ nhân viên y tế.
- Không dùng lại kháng sinh còn thừa và không chia sẻ kháng sinh cho người khác.
- Phòng bệnh từ sớm: rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch, giữ vệ sinh ăn uống, hạn chế cho trẻ tiếp xúc gần với người đang ốm và tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch.
Mỗi hành động hôm nay là bảo vệ cho ngày mai
Kháng sinh là tài sản chung của cả cộng đồng. Mỗi lần dùng kháng sinh không cần thiết là thêm một cơ hội cho vi khuẩn kháng thuốc phát triển. Bằng những việc làm đơn giản, chỉ dùng kháng sinh khi có chỉ định, dùng đúng cách và chủ động phòng bệnh. Mỗi gia đình đều có thể góp phần giữ cho kháng sinh còn hiệu quả, để khi trẻ thực sự cần, thuốc vẫn phát huy tác dụng.
Một sức khỏe – Một hành động: Phòng ngừa kháng kháng sinh ngay hôm nay!
Khoa Dược – Bệnh viện Nhi Hà Nội
Nguồn thông tin: Tổ chức Y tế Thế giới; GBD 2021 Antimicrobial Resistance Collaborators (Lancet, 2024); Bộ Y tế (Quyết định 708/QĐ-BYT, Quyết định 5631/QĐ-BYT, khuyến cáo nhân Tuần lễ nâng cao nhận thức về kháng thuốc 2025); các nghiên cứu tại Việt Nam.
Bệnh viện Nhi Hà Nội
Đường Nguyễn Trác, phường Dương Nội, Hà Nội, Việt Nam
bvnhn@hanoi.gov.vn
